FatihAltayli

Fatih Altaylı

Diğer yazıları
detail banner reklam

Öğretilmiş çaresizlik

Köşe Yazıları

Fatih Altaylı

Ocak 24, 2023

Öğretilmiş çaresizlik

Ana muhalefet partisinin Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 3. kez aday olamayacağını öne sürerek, bu adaylığa itiraz etmesi gerekenlere “Etsek ne olacak ki… YSK’yı atayan o” diyerek konuyu kapattı. Kılıçdaroğlu’nun bu sözleri bana 20. yüzyılın en önemli psikologlarından Martin Seligman’ı hatırlattı. Seligman, 1960’ların sonunda, henüz genç bir psikologken, çok önemli bir teori geliştirdi ve bunu deneylerle kanıtladı. “Öğrenilmiş başarısızlık sendromu” Bu psikolojik durumun basit tanımı, “Kazanılmış başarısızlık sendromu veya öğrenilmiş çaresizlik sendromu, kişinin ya da organizmanın göstermiş olduğu tepkilerin sonuca ulaşmaması nedeniyle, sonucu değiştiremeyeceğine karşı oluşan inanç ile gelen bir ruh hâli durumudur. İnsanlarda zamanla oluşan başarısızlıklar karşısında kişinin bir şeyleri başarma isteğini günden güne kaybetmesi sonucunda, belli bir konuda veya genel olarak başarısız olacağına dair bir inanç geliştirmesi ile kendini gösterir” şeklinde özetlenebilir. Seligman’ın psikoloji dünyasında kabul görmüş ve yerleşmiş teorisine göre bu sendroma sahip kişiler, “Hiçbir denemede bulunmadan peşinen kaybetmeyi kabullenirler”.

Kılıçdaroğlu’nun “İtiraz etsek ne değişecek ki!” tavrı aslında tam da budur. Öğrenilmiş çaresizliktir. Belli ki, ana muhalefet lideri bu çaresizliği iliklerine kadar işletmiştir. Ve daha vahimi topluma, seçmenlerine, kendisine umut bağlayanlara da empoze etmektedir. "Ben öğrendim siz de öğrenin" diyerek çaresizliği dayatmaktadır. Bu aslında kızılacak değil, üzülünecek bir vaziyettir. Toplumun bir kesiminin umut bağladığı bir partinin liderinin, bir liderde asla olmaması gereken böyle bir psikolojik durumdan mustarip olması, sosyal ve siyasal olarak son derece sıkıntılı bir duruma işaret eder. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 3. kez aday olup olmadığına, olup olamayacağına karar verecek olan elbette hukuktur. Ve muhalif bir siyasi lidere düşen görev, öğrenilmiş çaresizlikle kıvranarak, yenilgiyi peşinen kabullenmek değil, sonuna kadar hukuk mücadelesi vermektir. Bir siyasi liderin, böyle bir şeyi öğrenmiş ve içine sindirmiş olması onun adına büyük talihsizlik, toplum adına ise bir felakettir. Hukuki mücadelenin nasıl olması gerektiğini ise Kemal Kılıçdaroğlu aşağıdaki yazıyı okuyarak belki anlayabilir. ***

Avukatın ne diyeceğini de mi merak etmiyorsunuz!

Meşhur hikayedir. Adamın biri, komşunun kümesine dalar. Kümesteki yumurtaları ceplerine doldurur. Kazağının altına iki, pantolonunun içine bir, ceketinin altına iki tavuk sıkıştırıp kümesten çıkarken, gürültüyü duyan komşunun çağırdığı jandarmaya kıskıvrak yakalanır. Tavuklar üzerinde, yumurtalar cebindedir. Onlarca şahit vardır. Olayı inkar etmesi, suçsuzluğunu öne sürmesi mümkün görünmemektedir. Çaldıkları ile beraber karakola götürülür. Başçavuşun karşısına çıkarılır ve çıkarılır çıkarılmaz bağırmaya başlar. “Avukat istiyorum.” Duyanlar güler. “Ulan elinde tavuklar. Cebinde yumurtalar, 10 şahidin önünde kıskıvrak yakalanmışsın. Bir de avukat istiyorsun. Avukat seni nasıl savunacak.” Hırsız güler, “Ben de onu merak ettiğim için avukat istiyorum” der. Hukuk işte budur. Liderlik, bazen tam da bu merak duygusudur. Sen sorunu sor yanıtı onlar düşünsündür. Sen itirazını yap, gerekçeyi onlar icat etsindir. Ama öğrenilmiş ya da öğretilmiş çaresizlikten mustarip olanlara bunu anlatmak çok zordur. Kemal Kılıçdaroğlu’nun bu yaptığı, Muharrem İnce’nin “Adam kazandı” cümlesinden bin kat daha vahim bir cümledir. ***

Her af aslında cezadır

Yine aflar geliyor. Af konusundaki fikrimi biliyorsunuz. İster genel af olsun, ister imar affı olsun, ister vergi affı olsun… Bana göre her türlü af yasalara saygılı, namuslu, edepli, haysiyetli vatandaşa verilmiş cezadır. Suç işlemezsin tam aksine suçtan zarar gören taraf olursun. Devlet sana karşı suç işleyeni affeder fiziken değilse de ruhen cezalandırılan taraf olursun. İmar yasalarına saygılısındır. Hakkından fazlasını istemezsin, yanında hakkına razı olmayıp yasaları çiğneyen büyük rant elde eder sen kaybedersin, bir anlamda ceza ödemiş olursun. Vergini doğru düzgün beyan edersin, tek kuruş kaçırmazsın, rakibin vergi vermez, bu yolla seninle haksız rekabete girmiş olur, daha yüksek kabiliyeti ya da zekası olduğu için değil, daha düşük ahlakı olduğu için senden daha başarılı olmuş görünür. Sonunda devlet onun borçlarını affeder sen cezalandırılmış olursun. Af dedikleri şey bana göre budur. Ve şimdi yine peş peşe “seçim afları” geliyor. Bir de vergi affı için şöyle diyorlar, “Ana parayı kapsamayacak. Faizler ve cezalar silinecek”. Enflasyonun yüzde 100’ü aştığı ortamda bundan büyük kıyak mı olur… Böyle bir af faizsiz, bankasız kredi demek. Yıllarca kullan. Faizsiz cezasız öde. Sonra da buna “Adalet” de. Böyle aflarda hiç değilse suçun (ister adli olsun, ister mali, isterse imar) tekrarı halinde cezanın katlanacağını yasaya ekleseler bizim gibi enayiler de bir nebze olsun teselli bulabilir. ***

Yayalar'a dikkat

Birkaç gündür telefonuma bir mesaj geliyor. “Taahhüt ettiğiniz ödeme işlemini gerçekleştirmediğiniz anlaşıldığından gün içinde ödeme yapılmaması halinde icra işlemine geçileceği ihbar olunur.” Altında da bir telefon numarası. Bildiğim kadarıyla kimseye beş kuruş borcum yok. Yine de avukatıma soruyorum. “Yok öyle bir şey” diyor. Yine de içimde bir şüphe. Telefon numarasını arıyorum. Karşıma bir kadın çıkıyor. Adımı soruyor. Sonra da makinalı tüfek gibi 178 TL’ye bir ayakkabı aldığımı, parasını ödemediğimi hakkımda icra takibatı başlatıldığını söylüyor. Böyle bir alışveriş yapmadığımı söylemeye çalışıyorum ama dinlemiyor. Sonunda biraz gürültü çıkararak lafımı dinletmeyi başarıyorum. “İtiraz edin o zaman” diyerek telefonu suratıma kapatıyor. Sonra “Kimmiş bu Yayalar Hukuk Bürosu” diyerek internete bakıyorum. Aman Allah. Haklarında sayfalar dolusu şikayet, Ekşi Sözlük’te açılmış sayfalar dolusu dolandırıcılık iddiası. Şikayetvar internet sitesinde yüzlerce benzer şikayet. Olmayan birkaç yüz liralık borçların kapatılması karşılığı talep edilen on binlerce lira. Ve tüm bunlara rağmen aynı yöntemle insanlara mesaj çeken bir rezillik. Ben avukatıma talimat verdim. Bunları dava edeceğim. Bu büro ile ilgili İstanbul Barosu ve Adalet Bakanlığı ne yapıyor ya da yapacak bilmiyorum. O yüzden en iyisi siz dikkatli olun. ***

NE ZAMAN İNSAN OLURUZ?

Zorlasalar bile insanlıktan çıkmadığımız zaman.

Ne zaman insan oluruz?

Zorlasalar bile insanlıktan çıkmadığımız zaman.

FatihAltaylı
X’te yanıtla

X’te yazı hakkında yorumlarınızı paylaşın.

  • Geçmiş yazılar

Tümü
Arınç’ın dediği gibi
Köşe Yazıları
Arınç’ın dediği gibi

Fatih Altaylı

Kasım 19, 2026

Keşke sadece 450 bin mağdur olsa
Köşe Yazıları
Keşke sadece 450 bin mağdur olsa

Fatih Altaylı

Kasım 18, 2026

Bir hafta iki olay mı!
Köşe Yazıları
Bir hafta iki olay mı!

Fatih Altaylı

Kasım 17, 2026

  • Videolar

Tümü
Fatih Altaylı ile Pazar Sohbeti: "Bergen'i filmden önce tanımıyordum!" görseli
4 Gün Önce
FatihAltaylı
YouTube
Farah Zeynep AbdullahFatih Altaylı ile Pazar Sohbeti: "Bergen'i filmden önce tanımıyordum!"Hayattaki gerçek lüks, kaliteli bir uykudur. Kaliteli uyku deneyimini keşfetmek için Yatsan mağazaları ve yatsan.com’a davetlisiniz. www.yatsan.com Teke Tek Bilim ▷ https://www.youtube.com/@TekeTekBilim 00:00 Giriş 01:36 Farah ismi, Irak/Erbil kökleri 02:58 Nasıl bir aileye doğdu? 04:28 İngiltere’ye taşınması 08:29 İsteyince ağlamak, oyunculuk yöntemi 10:07 İlk dizi Öyle Bir Geçer Zaman Ki 11:48 Şöhret ve ailenin desteği 18:47 Yılmaz Güney tweeti ve linç 24:08 Kanye West konseri eleştirisi 27:27 Bergen filmi, galada Erik Dalı 30:27 Yeni oyun: Marie Antoinette 33:10 “Bünyem dizi temposunu kaldırmıyor” 38:38 Korku filmi tutkusu 41:21 Evlilik düşünüyor mu? 46:09 Farah mı Zeynep mi, Michael Scott tişörtü 50:46 Kapanış YouTube kanalına abone olmak için ▷ http://bit.ly/FatihAltayli Gazeteci - Yazar Fatih Altaylı, Youtube kanalına özel gündemi yorumluyor.
Kasım 15, 2026
"İkinci bir Atatürk gelmedi!" görseli
FatihAltaylı
YouTube
Dr. Erol Mütercimler & Fatih Altaylı"İkinci bir Atatürk gelmedi!"Teke Tek Bilim ▷ https://www.youtube.com/@TekeTekBilim 00:00 Giriş 02:19 Mustafa Kemal Atatürk'ün "Devrimcilik" ilkesi 16:20 Atatürk'ün 20. yüzyıla etkisi 20:07 Atatürk'ün basın özgürlüğüne verdiği önem ve İstanbul Basını'na olan küskünlüğü 21:33 Atatürk diktatör müydü? 40:12 Atatürk'ün çoklu parti girişimleri 51:14 Atatürk'ün kurduğu söylenen içki sofraları 1:02:48 Montrö Boğazlar Sözleşmesi 1:08:22 Kapanış YouTube kanalına abone olmak için ▷ http://bit.ly/FatihAltayli Gazeteci - Yazar Fatih Altaylı, Youtube kanalına özel gündemi yorumluyor. #işbirliği
Kasım 10, 2026
Fatih Altaylı ile Pazar Sohbeti: "Hayatım tesadüf dediğimiz şeylerle dolu!" görseli
FatihAltaylı
YouTube
Mehmet GünsürFatih Altaylı ile Pazar Sohbeti: "Hayatım tesadüf dediğimiz şeylerle dolu!"Hayattaki gerçek lüks, kaliteli bir uykudur. Kaliteli uyku deneyimini keşfetmek için Yatsan mağazaları ve yatsan.com’a davetlisiniz. www.yatsan.com Teke Tek Bilim ▷ https://www.youtube.com/@TekeTekBilim YouTube kanalına abone olmak için ▷ http://bit.ly/FatihAltayli 00:00 Giriş 00:54 Türkiye'de zirvedeyken neden İtalya'ya gitti? 01:53 İtalyan Lisesi, Fellini ve Amarcord 05:36 Çocukluk ve aile 07:47 Alaylı bir oyuncu: Çocukken reklam filmleri 8:36 12 yaşında Geçmiş Bahar Mimozaları ve erken şöhret 10:43 Şöhret ve ayakları yere basmak 12:54 Spor ve ekstrem sporlar 13:45 Yemek tutkusu ve Roxy yılları 15:16 Hamam ve Ferzan Özpetek'le tanışma 17:12 İtalya'ya tiyatro için gidiş 19:38 İtalyan mutfağı 21:14 Türkiye kariyeri ve Aşk Tesadüfleri Sever 3 23:02 Muhteşem Yüzyıl ve Şehzade Mustafa 26:23 Dijital diziler ve ulusal kanal dizileri 28:01 İtalya'da kızı Cloe ile dizi 30:52 Çocukları ve sanatçı aile 33:36 Yeni projeler: Aşk Tesadüfleri Sever 3 ve Hakikatin Ölümü 34:16 Bol paça ve moda 35:28 Eşi ve tanışma hikâyesi 37:15 Rollerin etkisi: Martıların Efendisi 41:05 Türkiye ve İtalya'da çalışma şartları 43:13 İtalyan sineması bunalımda mı? 45:40 Claudia Cardinale belgeseli 46:04 Edwige Fenech anekdotu 47:34 Tesadüf yoktur: Falcı ve reenkarnasyon hikâyesi 50:16 Kapanış
Kasım 8, 2026